Karakter boyutu :13 Punto15 Punto17 Punto19 Punto

Rize'de ┼čapka zulm├╝n├╝ anlatan bir destan

Rize'de ┼čapka zulm├╝n├╝ anlatan bir destan
┼×apkaya isyan etti safsatas─▒yla as─▒lan Rizelinin torunu, dedesinin idamdan bir saat ├Ânce kaleme ald─▒─č─▒ destan─▒ g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kard─▒.
05.11.2013 / 13:44


"Rize’nin Yüzü" isimli kitap çal─▒┼čmas─▒n─▒ yaparken kar┼č─▒m─▒za ç─▒kan bir belge bizi Güneysu’da ya┼čanan halk dilinde ┼×apka ─░syan─▒ olarak adland─▒r─▒lan ve tarihin derinliklerinde saklanan olaylara getirdi. “┼×apkaya isyan etti” safsatas─▒yla as─▒lan Sabit Tarakç─▒’n─▒n torunu Sabit Turan Tarakç─▒ ve onun o─člu Kemal Sad─▒k Tarakç─▒ dedelerinin idamdan bir saat önce kaleme ald─▒─č─▒ destan─▒ bize ula┼čt─▒rd─▒lar. ─░bretlik sözler içeren destan bir döneme ─▒┼č─▒k tutuyor.



Mert, gözü pek delikanl─▒



Sabit Tarakç─▒, 1902 y─▒l─▒nda Rize’de do─čdu. Tarakç─▒o─člu Memi┼č Efendi’nin tek o─čludur. Mert ve gözü pek ki┼čili─či, haks─▒zl─▒─ča kar┼č─▒ boyun e─čmeyen yap─▒s─▒ yüzünden baz─▒ olaylara kar─▒┼čm─▒┼č, birkaç kez mahpus yatm─▒┼čt─▒r. Daha çocuk say─▒labilecek bir ya┼čta anne ve babas─▒ vefat etmi┼čtir. ─░stiklal Sava┼č─▒’ndan ba┼čar─▒yla ç─▒k─▒lsa da, sava┼č sonras─▒ bir otorite bo┼člu─ču olu┼čmu┼čtu. Hükümet hâkimiyetini her tarafta sa─člayamam─▒┼č, bu durum Güneysu’da da ba┼č göstermi┼čti. Baz─▒ hain ki┼čiler silahl─▒ çeteler olu┼čturmu┼č, milletten haraç yemek suretiyle kendilerini a─ča ilan etmi┼člerdi. Mazlumlara, fakir fukaraya her türlü eziyeti reva görmü┼člerdi.



Zalime boyun e─čmeyen Güneysu'nun ┼čahsiyetli delikanl─▒lar─▒ bir araya gelmek suretiyle sekiz ki┼čilik bir kuvvet olu┼čturdular. Sabit Tarakç─▒’n─▒n da aralar─▒nda bulundu─ču bu gençler a─čalar─▒n bu zulmüne boyun e─čmediler. Zor durumdaki insanlar─▒n yard─▒m─▒na ko┼čtular, sava┼č sonras─▒ dul kalan han─▒mlar─▒n namusunu korudular.



Güneysu kaynamaya ba┼člad─▒



A─čalar bu gidi┼čattan hiç memnun olmad─▒lar. Silah gücüyle ortadan kald─▒ramad─▒klar─▒n─▒ hükümet kuvvetiyle ortadan kald─▒rmaya karar verdiler. Güneysu’da ya┼čanan ve “┼×apka ─░syan─▒” diye adland─▒r─▒lan olaylar bu a─čalar─▒n imdad─▒na yeti┼čmi┼čti. Güneysulular Ankara’da gerçekle┼čen tepeden inme dayatmalar─▒ kabul etmediler. Güneysu nahiyesi kaynamaya ba┼člad─▒. Olaylar─▒ protesto etmek için ┼čehir merkezine do─čru yürüyü┼če geçtiler. Protesto gösterileri on gün sürdü. Rize’ye gelen askeri birlikler Güneysu’ya sevk edilince bütün direni┼čçiler tutukland─▒.  Sabit Tarakç─▒ ve arkada┼člar─▒ a─č─▒r hakaret ve i┼čkenceye u─črad─▒lar. Seyyar ─░stiklal Mahkemesi taraf─▒ndan Sabit Tarakç─▒o─člu, ┼×aban Koliva, Yakup Peçe, Hac─▒ Hasan Efendi, Kadir Koliva, Muhammet Peçe, Haf─▒z Mahmut Kamburo─člu ve Hasan Külünko─člu için idam cezas─▒ verildi.



Güneysu, Güneysu olal─▒ böyle zülüm görmedi



Bu sekiz ki┼čiye ─░stiklal Mahkemesi taraf─▒ndan söz hakk─▒ verilmedi. Hiçbir yüz k─▒zart─▒c─▒ suçu olamayan, sadece dayatmaya kar┼č─▒ koyan ve dü┼čüncesi u─črunda mücadele eden Güneysu’nun sekiz delikanl─▒s─▒ idamla cezaland─▒r─▒l─▒rken, ayn─▒ olayda jandarmay─▒ vuran, A─čreyimo─člu Mahmut, s─▒rf a─čalar─▒n adam─▒ oldu─čundan ceza almad─▒. 10 Aral─▒k 1925 tarihinde ba┼člay─▒p 14 Aral─▒k tarihinde neticelenen, seksen celse süren Rize'deki ─░stiklal Mahkemesi sonucu idam cezas─▒na çarpt─▒r─▒lan Sabit Tarakç─▒ ve yedi arkada┼č─▒ yarg─▒laman─▒n sonuçlanmas─▒ndan iki saat sonra Rize Dalyan Camii önünde infaz edilen idamlardan sonra ayn─▒ yerde deniz kenar─▒nda defnedildiler. ─░damlardan üç buçuk ay sonra Sabit Tarakç─▒’n─▒n naa┼č─▒ ailesi taraf─▒ndan gece yar─▒lar─▒ gizlice bulundu─ču yerden al─▒narak Güneysu’daki aile kabristanl─▒─č─▒na ta┼č─▒nm─▒┼čt─▒r.



Kendi destan─▒n─▒ yazd─▒



Yeniden defnedilen naa┼č─▒n yeni defnedilmi┼č gibi durdu─ču rivayet edilir. Sabit Tarakç─▒; idam edildi─činde Niyazi ve Memi┼č ad─▒nda iki erkek çocuk geride b─▒rakm─▒┼čt─▒r. Be┼č ve yedi ya┼člar─▒nda yetim kalan iki çocu─ču büyüten Fatma Han─▒m, Güneysu’da sayg─▒n ki┼čili─či ve asaletiyle bilinmekteydi. Sabit Tarakç─▒’n─▒n idam─▒ndan bir saat önce yaz─▒p, ailesinde ula┼čt─▒rd─▒─č─▒ “destan─▒” ibret verici sözler içermektedir. Baz─▒ kaynaklarda Sabit Tarakç─▒, Nak┼či ┼×eyhi ┼×eyh Numan Sabit Efendi olarak anlat─▒lmaktad─▒r. Bu iki isim farkl─▒ farkl─▒ insanlara aittir.



┼×apka ─░syan─▒ için ne dediler:



Bir sindirme politikas─▒ uyguluyordu



Sad─▒k Albayrak: Resmi ideolojinin memurlar─▒, ne zaman ki ba┼člar─▒na "┼čapka" giydiler; as─▒rlard─▒r, bu serpu┼ču "gavur icad─▒" olarak görüp, onlara benzememek için gayret gösteren halk kesimi, "gavur memur istemeyiz" diyerek nümayi┼člerde bulunmu┼č, hükümet binalar─▒n─▒ i┼čgal edip, kendi öz yönetiminin tepeden inmeci çarp─▒kl─▒─č─▒na parmak basmak istemi┼čtir. Art─▒k mevcut iktidar, muhalif bir siyasal hareketin hayat sürmesine tahammül edemedi─činden, "┼čapka" meselesini sebep ittihaz ederek top yekûn bir sindirme politikas─▒ uyguluyor ve tüm muhalifleri, vatana h─▒yanet suçu ile susturuyordu. (Me┼čihat ┼×eriat Tarikat Kavgas─▒ 3 Sad─▒k Albayrak Mizan Yay─▒nevi 1994 ─░stanbul sf. 241)



┼×apka bahane



Ali Topuz: ┼×apka isyan─▒ konusunda genç ya┼čta baz─▒ tart─▒┼čmalar─▒ ya┼čad─▒m. Gördüm ki ┼čapka bahane edilmi┼č. Yapt─▒─č─▒m incelemelerde gördü─čüm kadar─▒yla orant─▒s─▒z ceza uygulam─▒┼člar. ─░dam cezalar─▒n─▒n olmamas─▒n─▒ dü┼čünüyorum. ┼×apka isyan─▒nda Rize'de sekiz ki┼či as─▒ld─▒. Evet bir ink─▒lap yap─▒lm─▒┼č, otorite sa─članmas─▒ laz─▒m, ama bunun için idam cezas─▒n─▒ kullanmak fevkalade yanl─▒┼č olmu┼čtur. Suç i┼člemi┼čse ceza vermenin çe┼čitli yollar─▒ vard─▒r, hürriyetleri tehdit edersin, ama can─▒n─▒ almak olur mu? Hangi hakla al─▒yorsun can─▒n─▒? ─░stiklal Mahkemelerindeki idam cezalar─▒, Yass─▒ada'daki idam cezalar─▒, insanl─▒k ad─▒na savunulacak ┼čeyler de─čildi. (De─či┼čimi Ya┼čamak Ali Topuz Do─čan Kitap 2011 ─░stanbul Sf. 31-32)



Sabit Tarakç─▒’n─▒n Destan─▒



Bir destan yazay─▒m, dertli merakl─▒

─░┼čiten insan─▒n oynas─▒n akl─▒

Dünyam─▒ geçirdim böyle merakl─▒

Kader böyle hakk─▒n yaz─▒s─▒



Yirmi üç ya┼č─▒na oldum ancaka

Dünyada çektim çok cevru cefa

Bu dünyadan kimse olmas─▒n vefa

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Söylesem ba┼č─▒ma gelen hallar─▒

Zannederim kalem yazmaz onlar─▒

Biraz, biraz anlatay─▒m onlar─▒

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Küçükken kald─▒m ana babas─▒z

Dünyada ya┼čar m─▒ ar─▒ anas─▒z

Dünyam─▒ geçirdim böyle ikbals─▒z

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Annemin babam─▒n idim nazl─▒s─▒

Ben mi oldum bu dünyan─▒n asisi

Daha geçmedi ömrün yar─▒s─▒

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Küçükken evlendirdiler beni bir defa

Anneme babama yok idi kafa

Bende küçük idim dinledim lafa

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Bir defa evlendim kayd─▒ aya─č─▒m

Annemi babam─▒ tutsun günah─▒m

Onlardan hakk─▒m─▒ ben alaca─č─▒m

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



─░kra ettim evi kald─▒m d─▒┼čar─▒

D─▒┼čarda gezmenin olur mu kar─▒

Gezdim gezdim bana geldi zarar─▒

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Biraz biraz yolsuz i┼če bulundum

Bulunmad─▒ysam da öyle bilindim

Bir kaç yerden kayde kaleme girdim

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Az çok öyle böyle olduk mahpusluk

Etti─čimiz i┼čler hep ak─▒ls─▒zl─▒k

Bir parçada var idi bizde cahillik

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Tutunamad─▒k biz mahpusa dü┼čtük

Hükümetin cezas─▒na eri┼čtik

Göz göre göre ate┼če dü┼čtük

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Dü┼čtük mahpusa bir kaç ay yatt─▒k

Dünya i┼čgalini arkaya att─▒k

Mevla’m f─▒rsat versin meydan─▒ ald─▒k

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Bir buçuk y─▒l üstüne evime geldim

Zannettim yeniden dünyaya geldim

Her yerden el çektim kendime geldim

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Bir dedim mali mülkü satay─▒m

Birde dedim evimi donatay─▒m

Bu k─▒┼č─▒nda evde rahat yatay─▒m

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Dünyam─▒ ancak hesap ederdim

Biraz biraz dald─▒rm─▒┼č da gezerdim

Baz─▒ kere can─▒mdan da bezerdim

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Ald─▒m keseri durdum yapra─ča

Zerre kadar heveslik yok idi ba─ča

Zoruna duruyor idim aya─ča

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Çal─▒┼čt─▒k çal─▒┼čt─▒k hep gitti yele

Dostlar─▒m─▒z─▒ bizi verdiler ele

┼×imdi destan olduk hep dilden dile

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Yirmi üç ya┼č için geldim cihana

Yand─▒ ci─čerim döndü puryana

┼×apka meselesi oldu bahane

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Haktan yaz─▒lan yaz─▒ bozulmaz

Dünyada dü┼čenin seveni olmaz

Bu yalan dünyad─▒r kimseye kalmaz

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Bunlara vard─▒r haklan hikmeti

Dünyaya çekerim derdi zahmeti

Ahirette versinler bana cenneti

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Kul ameli ile cennete gitmez

Dünyan─▒n derdi ölmemi┼č bitmez

Mevla’m yaratt─▒─č─▒ kulu yitirmez

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Ahbaplar dünyadan tez k─▒ld─▒k sefer

Kovermedik size ne kin ne keder

Din yoluna gittik ne zarar eder

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



┼×apkay─▒ biz asla giymeyiz dedik

Ya gazi ya ┼čehit dedik yürüdük

Me─čerse zaman biz aldat─▒ld─▒k

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Daha Sabit diye an─▒lmaz ad─▒m

Bu ─▒┼č─▒kl─▒ dünyaya hiç de durmad─▒m

Dünyada nar─▒ firkete yand─▒m

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Dediler bize Reis gelecek

Biz de dedik günü biten ölecek

Bu dünyaya kimler bak─▒ kalacak

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Daha an─▒lmaz bizim ismimiz

Dünyada bu kadar idi ömrümüz

Gözümüze gelmez hiç ölümümüz

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Yaz─▒l─▒r m─▒ bunlar bir kalem ile

Bizim dertlerimiz gelmezler dile

Hocam─▒z dostlar─▒m─▒z hepisi bile

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Ba┼č─▒m─▒za geldi çok felaketler

Bize haram oldu bu memleketler

Hakk─▒n emri idi bu hareketler

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Müslüman Müslümana hain olur mu?

Dünyada bu kadar zülüm olur mu?

Daha bu dünya do─čru durur mu ?

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Gittim i┼čimi kendim konu┼čtum

Me─čer zalimlerin eline dü┼čtüm

O saat kanat getirip uçtum

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Mahkemeye ba┼člad─▒lar Reisler

Birer birer bizleri dinlediler

Tarakçi Sabit gelsin dediler

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Tamam ki ald─▒lar ifademizi

0 saat söldürdiler gülümüzi

Ya─čmur ya─čarken sevk etti bizi

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Dedim bu yollar─▒ daha çi─čnemem

Bugünden sonra babama da inanmam

Dünyada yandaysam ahrette yanmam

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Mahpus kap─▒s─▒ndan içeri girdim

Dedim ölmeden mi mezara girdim

Böyle olaca─č─▒n─▒ o zaman bildim

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Günah─▒m─▒zdan batar bu Rize

Kimse do─čru rüya görmedi bize

Ne kusur bulay─▒m gelen Reise

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



─░stiklal Mahkemesi geldi kuruldu

Birer birer millet öne sürüldü

Herkesin davas─▒ tamam görüldü

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Sekiz ki┼činin idam─▒ geldi

Bizi asma─ča karar verildi

Dostlar a─člad─▒ dü┼čmanlar güldü

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Dinim için feda ettim can─▒m─▒

┼×ehit oldum ak─▒tmadan kan─▒m─▒

Yok oldum da kaybetmedim ┼čan─▒m─▒

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Ö─čle geçimi mahkeme bitti

─░kindi mahalli reisler gitti

Sabah üstü bizim günümüz bitti

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Söylediler bize sabah üzeri

─░dam olanlar gelsinler beri

De─čildir buras─▒ yi─čitlik yeri

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Kamet gömlekleri bakt─▒m geliyor

─░nsan─▒n yüre─či fena oluyor

Göz göre göre insan ölüyor

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Açan ellerimi geldi ba─člad─▒

Gökteki melekler bile a─člad─▒

Süt kazan─▒ gibi içim kaynad─▒

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Allah Allah deyip ç─▒kt─▒m sehpaya

Elim gözüm ba─čl─▒ ben musallaya

Saniyelerimi ben saya saya

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Açan ki cellatlar geldi yan─▒ma

Dedim etman k─▒yman benim can─▒ma

Nas─▒l k─▒yd─▒n─▒z nazl─▒ can─▒ma

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒



Dünya için sizlere dilemem minnet

On dakika daha çekerim zahmet

Bana müjde olmu┼čtur cennet

Kader böyle idi hakk─▒n yaz─▒s─▒





Güneysulu Sabit Tarakç─▒ ve yedi arkada┼č─▒ yarg─▒laman─▒n sonuçlanmas─▒ndan iki saat sonra Rize Dalyan Camii önünde infaz edilen idamlardan sonra ayn─▒ yerde deniz kenar─▒nda defnedildiler.





Elektrik Kurumu Rize Müdürlü─čü binas─▒ vard─▒r. Sabit Tarakç─▒ ve arkada┼člar─▒, idam edildikten sonra foto─črafta okla gösterilen yere defnedilmi┼člerdi. (Rize, 1922)





Kâz─▒m Karabekir ile birlikte Rize'ye gelen, yetim çocuklar─▒n üzerinden geçtikleri köprünün





Destan Sabit Tarakç─▒ taraf─▒ndan idam─▒ndan bir saat önce yaz─▒l─▒p, ailesine ula┼čt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. Destan’─▒n orijinal metnine ula┼č─▒lamam─▒┼čt─▒r.  Rahmetlinin kendi el yaz─▒s─▒yla yazd─▒─č─▒ destan─▒n daha sonra daktilo edilmi┼č fakat asl─▒na sad─▒k kal─▒nm─▒┼č halini, torunu Sabit Turan Tarakç─▒ ve onun o─člu Kemal Sad─▒k Tarakç─▒’dan temin ettik



Kaynak:Fatih Sultan Kar






Etiketler:
Bu haber toplam 3201 defa okundu
YAZARLAR
 
Anasayfa |

Reklam Verin |

Sitene Haber Ekle |

Bize Ulaşın

  © 2010 YzC Haber Portal─▒                             Yazılım ve Tasarım: Serdar YAZICI
Sitemiz, hukuka, yasalara, telif haklar─▒na ve ki┼čilik haklar─▒na sayg─▒l─▒ olmay─▒ ama├ž edinmi┼čtir. Sitemiz, 5651 say─▒l─▒ yasada tan─▒mlanan .yer sa─člay─▒c─▒. olarak hizmet vermektedir. ─░lgili yasaya g├Âre, site y├Ânetiminin hukuka ayk─▒r─▒ i├žerikleri kontrol etme y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ yoktur. Bu sebeple, sitemiz .uyar ve kald─▒r. prensibini benimsemi┼čtir. Telif hakk─▒na konu olan eserlerin yasal olmayan bir bi├žimde payla┼č─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve yasal haklar─▒n─▒n ├ži─čnendi─čini d├╝┼č├╝nen hak sahipleri veya meslek birlikleri, ─░leti┼čim b├Âl├╝m├╝nden bize ula┼čabilirler | Rize G├╝ndo─čdu Haber | Rize | Rize Haberleri haberler