´╗┐
Karakter boyutu :13 Punto15 Punto17 Punto19 Punto

Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒

CEMALETT─░N SAK
Tarih├ži, akademisyen ve yazar ─░lber Ortayl─▒, Atlas Tarih dergisinin Nisan-May─▒s 2015 tarihli ├çanakkale ├ľzel Say─▒s─▒ÔÇÖnda 18 Mart ├çanakkale ZaferiÔÇÖni anlatan bir yaz─▒ kaleme alm─▒┼čt─▒. ─░┼čte o yaz─
01.01.1970 / 02:00


Sava┼č ba┼člad─▒─č─▒nda Çanakkale cephesi, henüz mü┼čterek bir sald─▒r─▒y─▒ kald─▒racak güçte de─čildi. Bo─čaz’─▒ önce denizden sonra karadan zorlayan itilaf güçleri, 9 ay süren Türk savunmas─▒ sonunda sava┼č alan─▒n─▒ terk etti. Bu mücadele, büyük bir direni┼č döneminin ba┼člang─▒c─▒yd─▒.



Çanakkale savunmas─▒, Birinci Cihan Sava┼č─▒ dedi─čimiz yeryüzü nüfusunun mevcut devletlerin öncülü─čünde iki cephede kat─▒ld─▒klar─▒ büyük sava┼č─▒n, önemini tarih yaz─▒c─▒l─▒─č─▒nda da elan koruyan çok önemli bir safhas─▒d─▒r. Hiç ┼čüphe yok ki Birinci Dünya Sava┼č─▒’n─▒n sebepleri ortad─▒r. Yükselen Almanya, sanayii, kara ordular─▒n─▒n kuvveti, ─░ngiltere’yle mukayese edilecek durumda olmamas─▒na ra─čmen bahriyedeki teknolojisi ve büyümesiyle ─░tilaf devletleri dedi─čimiz grubu korkutuyordu.



Almanya’n─▒n kar┼č─▒ tarafta as─▒l çekince yaratan bir yan─▒ da, i┼čçi s─▒n─▒f─▒n─▒n sadece Avusturya, Rusya ve hatta Fransa gibi ülkelere göre de─čil do─črudan do─čruya Britanya’n─▒nkine göre bile daha müreffeh ve daha bütüncül bir ideolojiye tabi olmaya haz─▒r bir kuvvet olmas─▒yd─▒.



Ve gerçekten de Almanya Birinci Dünya Sava┼č─▒’na i┼čçi s─▒n─▒f─▒ndan emin olarak girdi. (Sosyalist hareketler de Rusya blokundan ayr─▒ld─▒. Bu nedenle III. Enternasyonal’de, ikinciden bir kopma meydana geldi.) Alman ve Avusturya grubunun müttefik aday─▒ Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’dur. Osmanl─▒’n─▒n 1912-1913 Balkan Sava┼člar─▒’nda u─črad─▒─č─▒ bozgun, bir sava┼č tarihi olay─▒ olmaktan öte bir siyasi bozgundur. Komuta kademelerinde tutars─▒zl─▒k vard─▒r. Sevkiyatta son derece acemilikler görülmü┼čtür. Orada bulunmas─▒ gereken askerler orada de─čillerdi. Ya terhis edilmi┼čler, ya da ba┼čka yere nakledilmi┼člerdi. Ve Balkan Sava┼č─▒’na diplomasi zaaf─▒yla giren ordunun ve hükümetin ayn─▒ konumunu maalesef Birinci Cihan Harbi arifesinde de sürdürece─či görülmektedir.



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


Alman Kayzeri II. Wilhelm Yavuz z─▒rhl─▒s─▒nda




Sava┼člar konusunda dünya tarihinin mevcut strüktürü de─či┼čti. Ordular, sava┼člar─▒ cephede yapard─▒. Cephenin gerisine ya ma─člubiyet ya da galibiyet haberi ula┼č─▒rd─▒. Oysa bu sava┼čta cephe gerisi de muharebenin içindeydi; açl─▒kla, iptidai uçaklardan al─▒nan bomba ve çivilerle, ekonomik s─▒k─▒nt─▒yla, karaborsayla ve yer yer asayi┼č sorunlar─▒yla… Birinci Dünya Sava┼č─▒’nda Osmanl─▒, mesela Avusturya-Macaristan ─░mparatorlu─ču’nda ve kar┼č─▒ tarafta Rusya’da görülen asayi┼č sorunlar─▒ ve ideolojik nedenlere dayanan ayaklanmalardan masun kalacakt─▒r. Özetle, devletin sava┼č boyunca topluma hükmetti─či görülmektedir. Bunda tarihi gelene─či de aramak gerekir. Birinci Cihan Sava┼č─▒’nda ordular inan─▒lmaz miktarda asker toplad─▒lar. ─░┼čte bu askerleri teçhiz etmek, bar─▒nd─▒rmak büyük sorun oldu. Osmanl─▒ Türkiye’si de bu problemle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya kald─▒.



AH ON BE┼×L─░ ON BE┼×L─░”



Sava┼č─▒n ba┼č─▒nda hiç görülmemi┼č ┼čekilde bir milyona yak─▒n asker toplad─▒k, silah alt─▒na ald─▒k. “Silah alt─▒na almak” burada bir deyimdir. Çünkü daha ilk anda teçhizat ve mühimmat s─▒k─▒nt─▒lar─▒ ba┼člad─▒. Bu vakte kadar görülmemi┼č bir ┼čey yap─▒ld─▒. “Askerlikten muaf” sözü kalkt─▒. Art─▒k medreseliler, gayrimüslimler de vatan savunmas─▒na kat─▒l─▒yorlard─▒. Ordunun nüfusu, sava┼č ilerledikçe daha da artacakt─▒r. Sonunda hepsi bir anda silah alt─▒nda olmasalar da iki milyonu a┼čk─▒n asker silah alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r. Bu sava┼č bir yedek subay sava┼č─▒ olmu┼čtur.



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


27. Alay’a sancak verilmesi töreninden sonra Ba┼čkomutanVekili Enver Pa┼ča önünde yap─▒lan resmi geçit  TUNCA ÖRSES AR┼×─░V─░ /RENKLEND─░REN: FAT─░H A─×AN




 



 



Bilhassa 1915 y─▒l─▒nda ─░stanbul’un Mülkiye, T─▒bbiye, Darülfünun gibi yüksek okullar─▒, Kabata┼č, Galatasaray ve Haydarpa┼ča gibi liseleri bo┼čalan s─▒ralarla tan─▒n─▒yordu. Anadolu, seferberli─či hayat─▒nda görmedi─či ölçüde tatm─▒┼čt─▒r. Sava┼č zaman─▒n─▒n me┼čhur Tokat türküsü “Ah on be┼čli on be┼čli Tokat’─▒n yollar─▒ ta┼čl─▒, on be┼čliler gidiyor k─▒zlar─▒n gözü ya┼čl─▒”, 1315 (miladi olarak 1899-1900) do─čumlular─▒ kastetmektedir. Bu gençlerin sava┼č y─▒l─▒nda yani 1917’de, Çanakkale’deki zayiat dolay─▒s─▒yla acele askere al─▒nd─▒─č─▒ ve henüz 17 ya┼č─▒nda olduklar─▒ bilinmektedir. Ula┼č─▒m imkânlar─▒n─▒n k─▒tl─▒─č─▒ dolay─▒s─▒yla askere almalar, bu tarihe kadar böyle bir i┼čleme al─▒┼čmam─▒┼č, hiç görmemi┼č olan ─░stanbul’u ve tabii Marmara bölgesi kentlerini, Orta Anadolu’yu, Karadeniz k─▒y─▒lar─▒n─▒ ve Çukurova’y─▒ kapsamaktayd─▒. Nitekim bu sava┼čta rakamlar çok münaka┼čal─▒ olmas─▒na ra─čmen, Mart 1915’ten beri Çanakkale’deki Be┼činci Ordu’nun komutan─▒ olan Liman Von Sanders dahi 200 binin üzerinde rakam veriyor. Baz─▒ çevreler ┼čimdi bunu 50 bine kadar indiriyorlar. Bu hesaplama teknikleri üzerinde ciddi ve etrafl─▒ bir rapor okuyamad─▒m. Her halükârda Çanakkale Cephesi’nin sava┼č boyunca di─čer cephelerden toplam olarak de─čilse bile tek tek en çok ┼čehit verdi─či aç─▒kt─▒r. Çanakkale’de subay ve nefer olarak gayrimüslim ┼čehitler de vard─▒r. Bu topyekûn bir savunmad─▒r. Bir vatan savunmas─▒d─▒r.



Çanakkale’nin, Birinci Cihan Sava┼č─▒’n─▒n Marne, Verdun gibi ve ikinci sava┼čtaki baz─▒ ┼čehirler gibi büyük bir abidesi oldu─ču kesindir. Bütün sava┼čan ülkelerin bu nevi abide mevkileri yoktur. Mesela Alman-Avusturya Cephesi’nde böyle bir bölge görülmez. Do─ču dünyas─▒nda da Çanakkale Türk askerlerinin sava┼čç─▒l─▒─č─▒n─▒n modern zamanlardaki tek örne─či olarak ortada durmaktad─▒r. Bu sava┼č─▒n en önemli özelli─či ┼čudur: Sava┼č─▒n ba┼č─▒nda bir da─č─▒n─▒kl─▒k hükmetmektedir. Gerçi Almanya ile ittifaka girdi─čimiz ve sava┼ča kat─▒laca─č─▒m─▒z Ba┼čkomutan Vekili Enver Pa┼ča’n─▒n zihninde çoktan yer etti─či için Eylül ay─▒ndan beri Çanakkale giri┼či müstahkem bir mevki haline getirilmektedir. Fakat burada henüz tam bir haz─▒rl─▒k görülmez. Bu bölge, henüz mü┼čterek bir hücumu kar┼č─▒layabilecek kapasitede de─čildir. ─░┼čin garibi ─░tilaf devletlerinde de bu bölgenin ne derece sava┼ča aç─▒k oldu─ču, ne derecede yo─čun sava┼č verilece─či konusunda henüz kesin bir karar ve birlikte bir görü┼č verilmemi┼čtir. 



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


─░ttifak Devletleri’ni gösteren propaganda kartlar─▒




 



ALMANYA’YLA ─░TT─░FAK ENVER PA┼×A’NIN BA┼×INDAN BER─░ AKLINDAYDI. BU YÜZDEN ÇANAKKALE EYLÜL AYINDAN ─░T─░BAREN GÜÇLEND─░R─░LD─░.



Hatta sava┼č─▒n ilerleyen safhas─▒nda bile, ┼čayet Bo─čaz geçilirse, ─░stanbul’un kim taraf─▒ndan ve nas─▒l i┼čgal edilece─či ve statüsünün ne olaca─č─▒ belli de─čildir. Nitekim Kas─▒m ay─▒nda sava┼č ilerledi─či vakit, ─░ngiltere’nin tutumu, gerçek anlamda bir ┼čahin olan ve stratejik yönden büyük emeller besleyen Rus Hariciye Bakan─▒ Sazonov’un ve tak─▒m─▒n─▒n gizli aç─▒k protestosuyla de─či┼čmi┼čtir.



Rus D─▒┼č ─░┼čleri Bakan─▒ Sergey Sazonov


Rus D─▒┼č ─░┼čleri Bakan─▒ Sergey Sazonov




Kendisi, 21 Aral─▒k 1914’te harbiye bakan─▒na Çanakkale ve ─░stanbul bo─čazlar─▒n─▒n ele geçirilmesi emrini veriyor. Herkes biliyor ki Rusya girdi─či sava┼čta donan─▒m─▒ itibariyle bunu gerçekle┼čtirecek durumda de─čildir. Çünkü “3 askere bir tüfek” hesab─▒yla sava┼ča girmektedir. 5 milyon miktar─▒nda yani en kalabal─▒k kara ordusuyla sava┼ča girmesine ra─čmen Rus donanmas─▒n─▒n durumu da hiç iç aç─▒c─▒ de─čildi. Nitekim 1905 Rus-Japon Sava┼č─▒’nda da bu hâl görülmü┼čtür. Nihayet bahriyedeki ideolojik ayaklanmalarda görülmü┼čtür. Zaten ihtilalden sonra da Çar ordusunun en fazla husumete u─črayan K─▒z─▒l askerler taraf─▒ndan affedilmeyen bölümü de donanman─▒n amiralleri ve komutanlar─▒d─▒r. Gene K─▒z─▒l Ordu safhalar─▒na kat─▒lanlar─▒n en ba┼č─▒nda rütbesiz denizciler gelir. Bütün bunlara ra─čmen Sazonov, belki bu imkâns─▒zlar ve siyasi protesto yüzünden, Churchill’e 1915 Ocak sonunda bile kendilerinin destek olamayacaklar─▒n─▒ belirtmi┼čtir. Sebep ─░stanbul’un kendilerine vadedilmesiydi. Herhalde uzun tart─▒┼čmalar sonucunda Churchill, bir ┼čekilde ─░stanbul ve ─░stanbul Bo─čaz─▒’n─▒n Rusya’ya b─▒rak─▒laca─č─▒ konusunda onu ikna etmi┼č olmal─▒ ki 4 Mart 1915’te ─░stanbul Antla┼čmas─▒ yap─▒lm─▒┼čt─▒r.



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


Gelibolu’da ordugâhta Osmanl─▒ askerleri




Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒n bugünkü de─čerlendirmesinde; Rusya’n─▒n yolunun kapat─▒ld─▒─č─▒na ve oradaki k─▒tl─▒k ve iç huzursuzluk artt─▒─č─▒ için Rusya’n─▒n sava┼čtan çekildi─čine, dolay─▒s─▒yla önce ┼×ubat ay─▒nda burjuva ihtilalinin, ard─▒ndan da Rus takvimiyle Ekim Devrimi’nin (7 Kas─▒m 1917) gerçekle┼čti─čine, Rus tarihiyle dünyan─▒n geli┼čiminin etkilendi─čine ve Çanakkale’nin buna hizmet etti─čine, hatta Rusya kazansayd─▒ Kurtulu┼č Sava┼č─▒’n─▒n yap─▒lmas─▒n─▒n mümkün olamayaca─č─▒na çünkü Rusya faktörünün Anadolu mücadelesi gibi bir direni┼či ezece─čine dair yorumlar yap─▒lmaktad─▒r. Tarihte, “olsayd─▒” “yap─▒labilseydi” gibi yorumlar, yöntem olarak tavsiye edilmez. Bu gibi yorumlarda ideolojik özlemler ve psikolojik faktörler etkin olmaktad─▒r ve abartmalara dü┼čmek kaç─▒n─▒lmazd─▒r.





SICAK SAVA┼× BÖYLE BA┼×LADI



Her halükârda, Kas─▒m ba┼člar─▒nda art─▒k Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒ 1914’te ba┼člam─▒┼č say─▒yoruz. Niçin? Goeben ve Breslau’nun s─▒─č─▒nmas─▒ s─▒ras─▒nda Britanya hükümetinden Bahriye Naz─▒r─▒ yani Amirallik 1. Lordu Winston Churchill’in elinden u─črad─▒─č─▒m─▒z doland─▒r─▒c─▒l─▒k dolay─▒s─▒yla… Britanya, hem ─▒smarlanan gemileri vermedi ki bu anla┼č─▒l─▒r (sava┼č─▒n arifesinde bu iki z─▒rhl─▒ önemliydi). Ama ödedi─čimiz paray─▒ da geri vermediler. Bu infial s─▒ras─▒nda ─░ngilizlerin önünden kaçan iki Alman donanma parças─▒, ki maalesef bunu bir kaçma-kovalamaca de─čil, do─črudan do─čruya Enver Pa┼ča’n─▒n Alman Elçisi Wangenheim’la yapt─▒─č─▒ bir pazarl─▒k dolay─▒s─▒yla “bu iki gemi bize gelirse, bu sava┼čta sizinle oluruz Rusya’ya birlikte sald─▒r─▒r─▒z” gibi bir anla┼čma yapt─▒─č─▒ bugün art─▒k anla┼č─▒l─▒yor. Bu s─▒─č─▒nma dolay─▒s─▒yla kovalayan donanma zaten Çanakkale’nin a─čz─▒ndayd─▒. Almanlar─▒n Bahriye Naz─▒r─▒ ve Enver Pa┼ča’n─▒n emriyle Karadeniz’e ç─▒k─▒p Rus limanlar─▒n─▒n bombard─▒man─▒ndan sonra 29 Ekim’de ilan etti─čimiz sava┼č─▒ndan ard─▒ndan, bu z─▒rhl─▒lar 3 ve 4 Kas─▒m 1914’te, yani biz Rusya’yla resmen harbe girip ard─▒ndan ─░ngiltere, Fransa hatta Belçika ve Japonya’dan da mukabil sava┼č ilan─▒n─▒ ald─▒ktan sonra bu Çanakkale’deki giri┼č hatlar─▒n─▒ bombalad─▒lar. Bombard─▒mandan sonra mukabele gördüler, oras─▒ tahkim edilmi┼čti. Asker ve subaylardan 100’e yak─▒n ┼čehit verdik. Bunlar geri çekildiler. Çünkü zaten Bo─čaz harbi ve ─░stanbul’a yönelme gibi bir plan─▒n ortada olmad─▒─č─▒ aç─▒kt─▒ ve ilerleme kaydedecek durumda de─čillerdi. Fakat art─▒k fiilen so─čuk dönem bitmi┼č ve ate┼čli s─▒cak dönem ba┼člam─▒┼čt─▒. 



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


L’Illustration dergisinin 10 Temmuz 1915 tarihli say─▒s─▒n─▒n kapa─č─▒nda yer alan foto─črafta, Gelibolu’daki ─░tilaf ordusu komutan─▒ General Ian Hamilton ile Frans─▒z birliklerinin komutan─▒ General Gouraud, Seddülbahir’de görülüyor.






YABANCI L─░TERATÜR, SAVA┼×I TARAFLI YAZIYOR



Çanakkale Sava┼člar─▒’nda yabanc─▒ literatür, ki 1. Dünya Sava┼č─▒ tarihi maalesef Türklerin kendileri taraf─▒ndan yeterli bir biçimde hem yerli kaynaklar─▒m─▒z hem de sava┼čan taraflar─▒n kaynaklar─▒ yeterince taranarak yaz─▒lmad─▒─č─▒ gibi yabanc─▒ mü┼čavirler ve askeri tarihçiler de hassaten Türkçe bilmedi─či için çok tarafl─▒ yaz─▒l─▒yor. Bu tarafl─▒l─▒─č─▒n ilkel milliyetçilikle yaz─▒lmas─▒ ┼čart de─čil. Malzemeyi kendilerine göre kullan─▒yorlar. Mesela Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒ Türklerin yazd─▒─č─▒ günlüklerden ve ar┼čiv malzemesinden çok, ç─▒karman─▒n komutan─▒ olan Hamilton’un raporlar─▒ndan ve hat─▒rat─▒ndan yararlanarak yazmay─▒ tercih ediyorlar ve buradaki abartmalar göze bat─▒yor. Buradaki en büyük örnek, Hamilton’un Ar─▒burnu ç─▒karmas─▒n─▒n ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n─▒ do─črudan do─čruya Türklerin bombard─▒man─▒na, kar┼č─▒daki ordunun çok kalabal─▒k olmas─▒na, kendilerinin ancak 2-3 taburla ç─▒kmas─▒na ba─člamas─▒ çok ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒. Çünkü hakikaten General Cayley büyük bir kahraman olarak ayr─▒ld─▒ meydandan. Sald─▒r─▒y─▒ çok etkin bir biçimde yapt─▒ ve askerlerini çok etkin ┼čekilde geri çekti. General Baldvin öldü. General Cooper a─č─▒r yaralanarak çekildi. ─░ki taburluk asker nas─▒l oluyor da bu kadar general taraf─▒ndan idare ediliyor? Ve ba┼čar─▒ gösteremiyor? Böyle sorular var ve tabii orada bulunan Yarbay Mustafa Kemal de hakl─▒ olarak bunlar─▒ soruyor.



OSMANLI, HARBE F─░─░LEN G─░RD─░─×─░NDE DONANMADA 46 PARÇA GEM─░S─░ VARDI.



BUNLARDAN MESUD─░YE VE M─░D─░LL─░ (BRESLAU) SAVA┼×TA BATIRILDI.



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


Breslau ve Goeben gemileri taraf─▒ndan bombard─▒mana u─črayan Rusya’daki Novorossisk k─▒y─▒lar─▒ yanarken






ÇANAKKALE SAVA┼×I BA┼×LIYOR



Osmanl─▒ ordusu 1826’dan beri reform çabalar─▒ güdüyordu bunun için geni┼č ölçüde silah mübayaas─▒ ve yabanc─▒ mü┼čavirler de kullan─▒l─▒yordu. Tuhaft─▒r ki II. Mahmud’un kulland─▒─č─▒ ilk Prusyal─▒ mü┼čavirlerden biri olan Helmuth Karl Bernhard Graf von Moltke, 1870’deki Sedan Sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Prusya Genel Kurmay Ba┼čkan─▒ ve mare┼čal olacak zatt─▒. 1856 Paris Kongresi’nden sonra reform çal─▒┼čmalar─▒n─▒ daha çok Polonya ve Macaristan’dan ayaklanma dolay─▒s─▒yla Osmanl─▒ ─░mparatorlu─ču’na s─▒─č─▒nan Polonyal─▒ ve Macar zabitlerle (aralar─▒nda Konstanty Borzecky (Mustafa Celaleddin Pa┼ča) ve Çaykovski (Mehmet Sad─▒k Pa┼ča) gibi çok say─▒da tan─▒nm─▒┼č zevat vard─▒r) götüren Osmanl─▒ ordusu, Alman askeri mü┼čavirlerini kullanmaya ba┼člam─▒┼čt─▒. Bu bir politikayd─▒. Özellikle Balkan Sava┼č─▒’ndan sonra ordunun gençle┼čtirilmesi, modernize edilmesi ve silah al─▒m─▒ artm─▒┼čt─▒. Osmanl─▒ bunu büyük ölçüde ba┼čarm─▒┼čt─▒. Yabanc─▒ ata┼čemiliterler, özellikle Avusturyal─▒lar bunu gözlemliyor ve rapor ediyorlard─▒. Mart ba┼č─▒na kadar, Kas─▒m ba┼č─▒ndaki ─░ngiliz gösteri sald─▒r─▒s─▒ndan ve Bo─čaz’─▒n savunmada çok pahal─▒ya mal olmas─▒ndan sonra bizde bu konuda bir tahkimat projesine geçildi. Britanya ve Fransa birle┼čik donanmas─▒n─▒n Çanakkale’ye fiilen müdahalesinin aylarca gecikmesi tahkimat gayretlerini de ço─čaltt─▒. Nitekim kara sava┼č─▒ için yap─▒lan haz─▒rl─▒k ve kullan─▒lan silahlar bunu göstermektedir. Her ┼čeye ra─čmen Osmanl─▒, harbe fiilen girdi─činde donanmada 46 parça gemisi vard─▒r. Bunlardan Mesudiye z─▒rhl─▒s─▒ ve sonradan Almanlardan al─▒nan Breslau, yani Midilli sava┼čta bat─▒r─▒lm─▒┼člard─▒r.



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


Parçalanan bir topun arkas─▒nda poz veren Osmanl─▒ askerleri. Solda oturan üç asker (soldan sa─ča): 3. Kolordu Komutan─▒ Esat Pa┼ča, 8. Tümen Komutan─▒ Albay Ali R─▒za Bey, 27. Alay Komutanl─▒─č─▒ yapt─▒ktan sonra 19. Tümen Komutan─▒ olan ┼×efik Bey (Aker). Ayaktakilerden soldan dördüncü ise ┼×ehit Nâz─▒m Bey. Foto─čraf: TUNCA ÖRSES AR┼×─░V─░






LIMAN VON SANDERS GELD─░─×─░NDE PLAN HAZIRDI



Çanakkale Sava┼č─▒ asl─▒nda ┼×ubat 1915’te ba┼člam─▒┼č oluyor. Mü┼čterek ordu komutan─▒ General Liman Von Sanders’t─▒. Liman Von Sanders, komutanl─▒─ča terfi etti─či zaman 60 ya┼č─▒ndan gün alm─▒┼čt─▒. Bu vakte kadar kurmay hizmetleri ve belirgin formel komutanl─▒klar d─▒┼č─▒nda parlak bir kariyeri oldu─ču ve Alman ordusunda çok bilinen ve say─▒lan bir ki┼čilik oldu─ču söylenemez. Sava┼č zaman─▒ kendisinin düzgün bir kurmay oldu─ču, oldukça dengeli ve namuslu bir komutan oldu─ču, bununla birlikte yanl─▒┼č kararlar ald─▒─č─▒ da göze çarpmaktad─▒r. En önemli olay, kara müdahalesini do─črudan do─čruya Saros Körfezi’nden bekliyordu, bu ba┼čka bir taraftan yap─▒ld─▒. Bir konunun üstünde hassasiyetle durmak gerekir. Kendisi ordular komutan─▒ olarak oraya tayin edildi─či zaman, art─▒k sald─▒r─▒ yap─▒lmak üzereydi, deniz muharebesi sona ermi┼čti. Bunun gününü Alman taraf─▒n─▒n ne kadar s─▒hhatle elde etti─či üzerinde bir ┼čey söyleyemeyiz. Buradaki Alman ve Avusturya askeri varl─▒─č─▒ üzerinde dural─▒m. Britanya taraf─▒nda Frans─▒zlar vard─▒ ve dominyonlardan bilhassa Avustralya-Yeni Zelanda askeri burada çarp─▒┼čm─▒┼čt─▒. Alman taraf─▒nda da komutan Alman oldu─čuna göre bunlar─▒ beklersiniz. Hay─▒r. Tüm sava┼č boyunca a┼ča─č─▒ yukar─▒ 20 bin asker kadar tutan Avusturya-Alman yard─▒m─▒ ne ilginçtir ki daha çok Kudüs ve Filistin üzerinde yuvalanm─▒┼čt─▒r. Burada bir tarihi, kültürel, dini yönelimin söz konusu oldu─ču aç─▒k. Çünkü Kutülamara’da bile Alman asker ve komutan yoktu. Süvey┼č’te sadece Alman stratejistler vard─▒ ki, Cemal Pa┼ča’y─▒ oldukça yan─▒ltt─▒lar. Ve vaad edilen yard─▒m geç geldi─či hatta gelmedi─či için maalesef çölü geçmek çok kötü oldu. Çanakkale’de de bu durum göze çarp─▒yor. Liman Von Sanders’in daha evvel askeri heyet ba┼čkan─▒ olarak do─čru mütalaas─▒ Sar─▒kam─▒┼č’a yönlendirmesiydi. Enver Pa┼ča’y─▒ cesaretsizlendirmi┼čti. Bunda da hakl─▒yd─▒. Fakat Çanakkale’de öyle görünmüyor. Kendisi Çanakkale’den sonra Filistin Cephesi’ne sevk edildi. Burada Resmi sonuç burada yenilgiye u─čray─▒p Almanya’ya döndü─čüdür. 



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


Osmanl─▒ askerleri Çanakkale Cephesi’ne giderken




Sava┼č boyunca bizim komutanlar konusunda hayli münaka┼čal─▒ fikirler öne sürülüyor. Görü┼člerden bir tanesi Çanakkale Sava┼č─▒’n─▒ tamamen Mustafa Kemal Bey’in yönlendirdi─či ve kazand─▒rd─▒─č─▒ ve Conkbay─▒r─▒ ve Anafartalar zaferinin çok etkili oldu─čudur. ─░kincisi tamamen buna mugayir tepki mahiyetinde söz konu bile olmad─▒─č─▒, hatta bu tip münaka┼čalar─▒n sonradan baz─▒ muharib gazilerin haf─▒zalar─▒n─▒ bile etkiledi─či, o arada Conkbay─▒r─▒ ve Anafartalar’da olmayanlar─▒n bu ismi duymad─▒klar─▒n─▒ söyledikleri bilinmektedir. Fakat sava┼ča kat─▒lan komutanlar─▒n yazd─▒klar─▒ esas al─▒nd─▒─č─▒nda, bu cephedeki ba┼čar─▒n─▒n, bizde resmi tarih diye küçümsenen belgelerden daha da fazla yer ald─▒─č─▒ görülür, bizzat Ian Hamilton ve donanma

komutan─▒ Amiral Sackville Carden’─▒n yazd─▒klar─▒ bunu aç─▒kça göstermektedir.



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


General Liman von Sanders Pa┼ča






DEN─░ZDEN GEÇEMEY─░NCE KARAYA YÜKLEND─░LER



7-8 Mart’ta Nusret may─▒n gemisinin döktü─čü may─▒nlar bugün tart─▒┼č─▒l─▒yor. Bizim Türk komutanlar─▒na mal etti─čimiz bu may─▒n dö┼čeme i┼člemini Alman askeri tarihçileri, kendi yard─▒mc─▒ komutanlar─▒na mal ediyorlar. Bu konular─▒n tart─▒┼č─▒lmas─▒ beyhude. Burada önemli bir durum var. Ç─▒karman─▒n yap─▒ld─▒─č─▒ tarihten takriben bir aya yak─▒n sürede Bo─čaz giri┼čindeki may─▒n taramalar─▒ bitmi┼čti ve Bo─čaz, may─▒ndan temizlenmi┼č görünüyordu. O gece yap─▒lan dö┼čemenin, ─░tilaf donanmas─▒ taraf─▒ndan tespit edilemedi─či anla┼č─▒l─▒yor. Bu deniz harekât─▒n─▒ büyük ölçüde engelleyen bir durumdur. Fakat ┼čunun üzerinde dural─▒m. Çanakkale denizden geçilemedi, ama as─▒l geçilemeyen gemi say─▒s─▒ bak─▒m─▒ndan donanmas─▒ zay─▒f olan bir memlekette karadaki direni┼čti. Denizden geçilemeyece─či anla┼č─▒l─▒nca karadan ç─▒kartma yapmaya karar verdiler. Churchill, “Ne olursa olsun karadan veya denizden geçilecek!” dedi. Çanakkale’nin geçilemezli─či orada bir daha anla┼č─▒ld─▒. Burada ilk harekat an─▒nda Bouvet’nin batt─▒─č─▒ ard─▒ndan Ocean’─▒n çok derin yaralanarak Bo─čaz’─▒n derin sular─▒na gömüldü─čü ve bunu bat─▒ran a─č─▒r merminin Seyid Onba┼č─▒’n─▒n manivelas─▒, yani vinci bozulan a─č─▒r topun mermisini kendi ta┼č─▒yarak yerle┼čtirmesi ve bu ┼čekilde gemiyi bat─▒rd─▒─č─▒ rivayet edilmektedir. Irresistable ise may─▒nlara çarparak batm─▒┼čt─▒r. Agamennon z─▒rhl─▒s─▒, yani vakti zaman─▒nda Troya’ya sald─▒ran birle┼čik Hellas ordular─▒n─▒n Akaial─▒lar─▒n ┼čefi Kral Agemonnon’un ad─▒n─▒ ta┼č─▒yan gemi ise tarihi bir mizah paralelli─čiyle sava┼č alan─▒n─▒ terk etmi┼čtir. Bo─čaz’─▒n geçilemezli─či anla┼č─▒l─▒nca karaya yüklenme olmu┼čtur.



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


Çanakkale Cephesi’nde 24 May─▒s 1915’teki ate┼čkes s─▒ras─▒nda ─░ngiliz askerleri




Kara sava┼č─▒nda ise, Avustralya ve Yeni Zelanda kuvvetleri tek ba┼č─▒na de─čildir. Bilhassa son zamanlarda çevrilen filmlerle, bu yanl─▒┼č yorumlan─▒yor. Burada Britanya’dan gelenler de ve Frans─▒z müttefikler de vard─▒. Hatta Yunanistan da i┼čin ba┼č─▒nda kat─▒lmay─▒ teklif etmi┼čti. Henüz çarp─▒┼čmayan bir memleket olmas─▒na ra─čmen. Fakat tabii ki Anzak denilen grup üstüne a─č─▒rl─▒k binmi┼čtir. Bu memleketin insanlar─▒ ilk defa bir sava┼ča kat─▒l─▒yorlard─▒. Türkler hakk─▒ndaki fikirleri sava┼č s─▒ras─▒nda ve sonras─▒nda çok de─či┼čmi┼čtir. Oradaki yenilgileri, bir milli duygu yaratm─▒┼čt─▒r. Bunun neticesini bugün görüyoruz. Kara sava┼člar─▒nda hiç ┼čüphesiz ki Mustafa Kemal Bey, Fevzi Pa┼ča ve Esad Pa┼ča gibi komutanlar─▒n rolü ön plana ç─▒km─▒┼čt─▒r. Enver Pa┼ča’n─▒n Çanakkale’deki zaferi sebebiyle Harp Mecmuas─▒’nda Mustafa Kemal Bey’in son anda foto─čraf─▒n─▒ ve hakk─▒ndaki bilgileri kald─▒rtt─▒─č─▒ ileri sürülmü┼čtür. Ayn─▒ ┼čeyi s─▒ras─▒yla Trablusgarb, Çanakkale ve Filistin cephelerinde sava┼čan ┼×ehzade Osman Fuat Efendi için de yapm─▒┼čt─▒.



Netice itibariyle Mustafa Kemal Bey, 8 ay sava┼č meydan─▒nda kalm─▒┼čt─▒r. Ekim’de hastal─▒k izni dolay─▒s─▒yla ─░stanbul’a gitti─činde, muharebe alan─▒n─▒n müttefikler taraf─▒ndan gizlice terk edildi─či bilgisini alm─▒┼čt─▒. Bilhassa Conkbay─▒r─▒’ndaki yenilgi nedeniyle hiçbir ┼čekilde Bo─čaz’─▒n art─▒k karadan da geçilememesi dolay─▒s─▒yla ─░ngiliz Harbiye Bakan─▒ sava┼čtan gizlice çekilme emri vermi┼čtir. Aral─▒k’ta ba┼člayan gizli çekilme, o kadar maharetle yap─▒lm─▒┼čt─▒r ki kolay hissedilmemi┼čtir. Ocak 1916 ba┼č─▒nda bir sabah kalk─▒ld─▒─č─▒nda ani bir ┼čekilde bütün kumsallar─▒n bo┼čald─▒─č─▒ görülmü┼čtür. Zafer kazan─▒lmaktad─▒r.



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


Abdurrahman Bay─▒r─▒’nda komutanlar dürbünle muharebe sahas─▒n─▒ gözlüyor.




Çanakkale zaferi, Türklerin ┼čuur ve güveninden ileri gelir. Bu zafer, Türk milliyetçili─činde büyük bir uyan─▒┼č ve geli┼čmeye neden oldu. ─░mparatorlu─čun her zaman için ayakta kalaca─č─▒ dü┼čünüldü. Bu ─░slam dünyas─▒n─▒n son parças─▒yd─▒. Onun ayakta kalmas─▒ çok mühim addedildi. Mehmet Akif gibi ─░slamc─▒ bir ┼čair yazd─▒─č─▒ Çanakkale mersiyesi nedeniyle ne kadar okundu ve alk─▒┼čland─▒; oradaki ┼ču m─▒sraya hiç kimse bir ┼čey söyleyemedi: “Bedrin arslanlar─▒ ancak bu kadar ┼čanl─▒ idi.” Yani “─░slamiyet’i yayan onu müjdeleyen sava┼čç─▒larla, onu yedi düvele kar┼č─▒ koruyanlar ayn─▒d─▒r” diyor. Baz─▒ iddialar─▒n aksine Çanakkale’ye sava┼ča gelen Hint-Britanya ve Frans─▒z dünyas─▒n─▒n Müslüman askerlerinin çok az say─▒da oldu─ču. Hindlilerin sonradan Ortado─ču’da faal oldu─ču görülmektedir. Burada bu rakam─▒n bizim literatürde de abart─▒ld─▒─č─▒ belirtilmelidir. Mehmet Akif’in muhte┼čem mersiyesine, Süleyman Nazif “Allah’─▒n ┼čairleri de var. diyerek pek de itiraz edilemez bir methiyede bulunmu┼čtu.



Birinci HarpÔÇÖte ├çanakkale savunmas─▒: B├╝y├╝k direni┼č GeliboluÔÇÖda ba┼člad─▒ | Atlas | G├╝ndem


Çanakkale’de siperde ─░ngiliz askerleri




Sava┼č─▒n sonunda ─░stanbul kurtulmu┼čtur. Bugün “nas─▒lsa i┼čgal edilecekti niye direndiler?” denilmektedir. Evet ama o zaman ─░stanbul onlar taraf─▒ndan al─▒nacak, fethedilecekti. Hakl─▒ olarak baz─▒ yazarlar─▒m─▒z “fethettikleri hiçbir yerden ç─▒kmazlar ve oray─▒ derhal kendilerine benzetirler” diyor. Uzun ve yorucu bir harbin sonundaki mütareke dönemi ba┼čka, i┼čgal ba┼čka bir ┼čeydir. Onun için bu sava┼č ─░slam dünyas─▒na (─░ngiliz sömürgelerinde, Ma─črip’te, Ortado─ču’nun baz─▒ bölgelerinde, Rusya’da)

moral vermi┼čtir. Türklerde yeni bir vatanperverlik ┼čuurunun uyanmas─▒na neden olmu┼čtur. Tabii ki sava┼č bu kadarla bitmiyordu. Ard─▒ndan da Galiçya’ya gönderilen bir kolordumuz var, çok büyük kay─▒plar verildi. Bunun aksi Bat─▒ dünyas─▒nda (Alman ve Avusturya Literatüründe, ben çok büyük de─čerlendirmeler görmedim) Kutülamara zaferini ele alal─▒m. Kutülmara’da Almanlar yoktu. Goltz Pa┼ča ölmü┼čtü, Alman kurmaylar bertaraf etmi┼člerdi. Burada ba┼čar─▒, tamamen Nurettin ve Halil pa┼čar─▒n harekât plan─▒n─▒ takip etmesinden ileri gelir. O tam bir darbe oldu Britanya’ya. Dört y─▒l Britanya ─░mparatorlu─ču çarp─▒┼čmam─▒┼čt─▒r hiçbir yerde. Bu iki zafer kamuoyunu çok zedeledi. O yüzden de mütareke ┼čartlar─▒ çok a─č─▒r oldu Türkiye için.

Etiketler: ├žanakkale
Bu yazi toplam 361 defa okundu
Yazar─▒n Di─čer Yaz─▒lar─▒
YAZARLAR
 
Anasayfa |

Reklam Verin |

Sitene Haber Ekle |

Bize Ulaşın

  © 2010 YzC Haber Portal─▒                             Yazılım ve Tasarım: Serdar YAZICI
Sitemiz, hukuka, yasalara, telif haklar─▒na ve ki┼čilik haklar─▒na sayg─▒l─▒ olmay─▒ ama├ž edinmi┼čtir. Sitemiz, 5651 say─▒l─▒ yasada tan─▒mlanan .yer sa─člay─▒c─▒. olarak hizmet vermektedir. ─░lgili yasaya g├Âre, site y├Ânetiminin hukuka ayk─▒r─▒ i├žerikleri kontrol etme y├╝k├╝ml├╝l├╝─č├╝ yoktur. Bu sebeple, sitemiz .uyar ve kald─▒r. prensibini benimsemi┼čtir. Telif hakk─▒na konu olan eserlerin yasal olmayan bir bi├žimde payla┼č─▒ld─▒─č─▒n─▒ ve yasal haklar─▒n─▒n ├ži─čnendi─čini d├╝┼č├╝nen hak sahipleri veya meslek birlikleri, ─░leti┼čim b├Âl├╝m├╝nden bize ula┼čabilirler | Rize G├╝ndo─čdu Haber | Rize | Rize Haberleri haberler